ሙቀትና በርበሬ፦ አንድ ሴንሰር

በርበሬ፣ ሚጥሚጣና ቃሪያ ውስጥ ካፕሴይሲን (capsaicin) የሚባል ኬሚካል አለ። ይህ ኬሚካል የሚሠራው በአፋችን ካሉ ነርቮች ላይ ባለ ሴንሰር (receptor) ላይ ነው። ይኸው ሴንሰር የሚያም ሙቀት ሲኖርም ይነቃል። አንዱ በሙቀት፣ ሌላው በኬሚካል፣ ሁለቱም አንድ ሴንሰር ያነቃሉ። ነርቮቹ ወደ አንጎል «እየተቃጠልኩ ነው» የሚል ሲግናል ይልካሉ። MedlinePlus፣ NIH NLM Bookshelf።

ለዚያ ነው ከፍሪጅ የወጣ ወጥም አፍ የሚያቃጥለው። ወጡ ኮልድ ነው፤ ሴንሰሩ ግን አክቲቭ ነው። የማቃጠል ስሜቱ እውነተኛ ነው፤ የአፍ ቲሹ ግን በእውነት አልተቃጠለም። ምግቡን ማቀዝቀዝ በውስጡ ያለውን ካፕሴይሲን አያስወግደውም።

ለኢትዮጵያውያን ይህ የዕለት ጉዳይ ነው። በርበሬ የባህላችን አካል ነው። ለብዙ ሰው ችግር የለውም። ግን ቃር (heartburn)፣ የጨጓራ ችግር ወይም የአፍ ቁስል ላለባቸው፣ በርበሬ ምልክቶችን ሊያባብስ ይችላል። NHS።

• አፍ ሲያቃጥል፣ ወተት የሚስማማዎት ከሆነ ከውሃ ይልቅ ወተት፣ እርጎ ወይም አይብ ሊያስታግስ ይችላል። ውሃ ብዙ አይረዳም።
• እንጀራ ወይም ዳቦ አብረው መብላት ማቃጠሉን ሊቀንስ ይችላል።
• በርበሬ ወይም ሚጥሚጣ ከነኩ በኋላ እጅዎን በሳሙና ይታጠቡ። ዓይንዎን፣ አፍንጫዎን ወይም አፍዎን አይንኩ። MedlinePlus።
• ዓይን ውስጥ ከገባ፣ በንጹሕ ውሃ ብዙ ጊዜ ያጠቡ። አያሹ።
• ቃር (heartburn) ካለብዎ፣ ትንሽ ትንሽ ይመገቡ፣ ከመተኛት ሦስት እስከ አራት ሰዓት በፊት አይብሉ፣ ራስዎን ከፍ አድርገው ይተኙ። NHS።
• ሕመሙን ለማስታገስ ብለው በቀላሉ አይቡፕሮፌን (ibuprofen) አይውሰዱ፤ የጨጓራን ሁኔታ ሊያባብስ ይችላል።