የኮሎን ካንሰር ስክሪኒንግ

Colorectal cancer screening

በሐኪም (MD) የተጻፈ · Written by an MD · 2026-09-20

ምንድን ነው?

ኮሎን (colon) የትልቁ አንጀት ዋና ክፍል ነው፤ ሬክተም (rectum) ደግሞ መጨረሻው ነው። በውስጣቸው ፖሊፕ (polyp) የሚባል ትንሽ እድገት ሊኖር ይችላል። አብዛኞቹ ፖሊፖች ካንሰር አይደሉም፤ ግን አንዳንዶቹ በጊዜ ሂደት ወደ ካንሰር ሊቀየሩ ይችላሉ። ካንሰር ከመሆናቸው በፊት ሲወገዱ፣ ካንሰሩ ራሱ ይከላከላል። MedlinePlus።

ስክሪኒንግ (screening) ማለት ምንም ምልክት ሳይኖር መመርመር ነው። ፖሊፕ ወይም ገና የጀመረ ካንሰር ብዙ ጊዜ ምንም ስሜት አይሰጥም። በአሜሪካ፣ ለአብዛኛው ሰው ስክሪኒንግ ከ45 እስከ 75 ዓመት ይመከራል፤ ከ76 እስከ 85 እንደ ሰውየው ጤና ከሐኪም ጋር ይወሰናል። CDC፣ USPSTF።

ለዲያስፖራው ልዩ ነጥብ የፋሚሊ ሂስትሪ (family history) ነው። ቤተሰብ ኢትዮጵያ ሲሆን፣ «የሆድ በሽታ ነበረበት» ብቻ በቂ አይደለም። ትክክለኛውን ዳያግኖሲስና የታወቀበትን ዕድሜ ይጠይቁ። ካላወቁ፣ ለሐኪምዎ «አላውቅም» ይበሉ እንጂ «የለም» አይበሉ።

አደገኛ ምልክቶች

ከሚከተሉት አንዱ ካለ ወዲያውኑ እርዳታ ይፈልጉ፦

ብዙ ደም ከፈሰሰ፣ ትልቅ የደም ክሎት (clot) ካዩ፣ ወይም የማይቆም ደም መፍሰስ ካለ።
ከደም መፍሰስ ጋር ራስን መሳት፣ ማዞር፣ ወይም ከባድ ድክመት ካለ።
ሰገራው ጥቁር እንደ ሬንጅ ከሆነ ወይም ደም ያለበት ተቅማጥ ካለ፣ በዚያው ቀን አስቸኳይ ምርመራ ይፈልጉ።

በአሜሪካ 911 ይደውሉ። በአዲስ አበባ የቀይ መስቀል አምቡላንስ 907 ነው፤ በሌላ ቦታ የአካባቢዎን የድንገተኛ እርዳታ ያነጋግሩ። NHS።

ቤት ውስጥ ምን ማድረግ?

ሰገራ ላይ ደም ካዩ፣ «ሄሞሮይድስ (hemorrhoids) ነው» ብለው በራስዎ አይወስኑ። መቼ እንደጀመረ፣ ምን እንደሚመስል፣ እና ሌላ ለውጥ ካለ ይመዝግቡ።
ቤተሰብዎን ይደውሉና ይጠይቁ፦ ማን የኮሎን (colon) ካንሰር ወይም ፖሊፕ (polyp) ነበረበት? በስንት ዓመቱ? ይህን ለሐኪምዎ ይዘው ይሂዱ።
የቤት ሰገራ ቴስት ከተሰጠዎ (ለምሳሌ ፊት (FIT))፣ በመመሪያው መሠረት ናሙናውን ሰብስበው በጊዜ ይመልሱ። በየዓመቱ መደገም አለበት።
የቤት ቴስቱ ፖዚቲቭ ከሆነ፣ ሌላ የቤት ቴስት ደግመው አይሞክሩ፤ ኮሎኖስኮፒ (colonoscopy) ያስፈልጋል።
ለኮሎኖስኮፒ ቀጠሮ ካለዎት፣ የክሊኒኩን የፕሬፕ (prep) መመሪያ በትክክል ይከተሉ። የሚወስዷቸውን መድኃኒቶች፣ ቫይታሚኖችና ሰፕሊመንቶች አስቀድመው ይንገሩ። ሴዴሽን (sedation) ስለሚሰጥ፣ ወደ ቤት የሚመልስዎትን ሰው አስቀድመው ያዘጋጁ። NIDDK።

ምልክቶች

ሰገራ ላይ ወይም ውስጥ ደም፤ ቀይ ወይም ጥቁር ሊመስል ይችላል።
አዲስና የቀጠለ የሰገራ ለውጥ፦ ተቅማጥ፣ ድርቀት፣ ወይም ሰገራው ያልጨረሰ የሚመስል ስሜት።
የማይጠፋ የሆድ ሕመም፣ ቁርጠት ወይም መነፋት።
ምክንያቱ ያልታወቀ ክብደት መቀነስ።
ምክንያቱ ያልታወቀ የአይረን (iron) እጥረት፤ ድካምና ትንፋሽ ማጠር ሊያመጣ ይችላል።
እነዚህ ምልክቶች ሌሎች ምክንያቶችም አሏቸው። ደም ማየት ሁሉ ካንሰር አይደለም፤ ግን ምክንያቱን የሚያረጋግጠው ሐኪም ብቻ ነው። CDC።

ሐኪም መቼ ማየት?

ሰገራ ላይ ደም፣ አዲስና የቀጠለ የሰገራ ለውጥ፣ ወይም ምክንያቱ ያልታወቀ የአይረን እጥረት ካለ፣ ቶሎ ያነጋግሩ። 45 እስኪሞላዎት አይጠብቁ።
45 ዓመት ከሞላዎትና ስክሪኒንግ ካልጀመሩ፣ በሚቀጥለው ቀጠሮ ይጠይቁ።
የኮሎን ካንሰር ወይም ፖሊፕ የፋሚሊ ሂስትሪ፣ ወይም የአንጀት እብጠት በሽታ (inflammatory bowel disease) ካለዎት፣ ስክሪኒንግ ከ45 በፊት ሊያስፈልግ ይችላል፤ ሐኪምዎ ይወስናል። CDC።
የቤት ሰገራ ቴስት ፖዚቲቭ ከሆነ፣ ኮሎኖስኮፒ ለመያዝ ቶሎ ይደውሉ። ፖዚቲቭ ማለት ካንሰር ተረጋግጧል ማለት አይደለም፤ ግን ምርመራው መጠናቀቅ አለበት።
ስለ ሰገራ ለመናገር ካፈሩ፣ በግል ለመወያየትና በሚመችዎ ቋንቋ ኢንተርፕሪተር (interpreter) ይጠይቁ። የሥራ ሽፍት ወይም ኮስት ካስቸገረ፣ ከክሊኒኩ ጋር ፕላን ያድርጉ።

መከላከያ

በጊዜው ስክሪኒንግ ማድረግ ዋናው መከላከያ ነው። ፖሊፕ ካንሰር ከመሆኑ በፊት ሲወገድ ካንሰሩ ይከላከላል።
የስክሪኒንግ ኦፕሽኖች (options)፦ የቤት ሰገራ ቴስት (FIT) በየዓመቱ፣ ወይም ኮሎኖስኮፒ ለከፍተኛ ሪስክ ለሌለው ሰው በየ10 ዓመት። ሌሎችም አሉ፤ የትኛው እንደሚስማማዎት ከሐኪምዎ ጋር ይምረጡ። CDC።
ሲጋራ አያጨሱ፣ አልኮል ይቀንሱ፣ ጤናማ ክብደት ይጠብቁ፣ ሰውነትዎን ያንቀሳቅሱ።
ልጆችዎም እንዲያውቁ፣ የቤተሰብዎን የካንሰር ታሪክ ጽፈው ያስቀምጡ።

ለሐኪምዎ የሚጠይቋቸው